kaliber 35mm

Chyba w każdej dziedzinie są pewne oczywistości, które powtarzane i wałkowane wiele razy stają się dla niektórych prawdą objawioną. Z tym ciężko walczyć, bo z oczywistościami się nie dyskutuje. Kiedy jednak prawda objawiona okazuje się tą trzecią z wszystkich prawd, czyli gówno prawdą, to może się zrobić niezły bałagan.

Jest takie stwierdzenie, które krąży w obiegu i na stałe zagościło w niektórych kręgach, a które brzmi mniej więcej - “każdym aparatem da się zrobić dobre zdjęcia”. Nadinterpretacja tego stwierdzenia skutkuje wątpliwymi teoriami, które niekiedy można spotkać w zakamarkach internetu. Pikanterii dodaje fakt, że w internecie istnieje dosyć popularny tekst A $150 Camera vs. a $5,000 Camera autorstwa “słynnego” Kena Rockwella.

Gdybym był człowiekiem, który aparat trzymał pierwszy raz w rękach pół roku temu, to zapewne bym w tą propagandę uwierzył. Zresztą wydaje mi się, że kiedyś gdzieś tego linka wklejałem, czego bym teraz nie zrobił na pewno. Nie żeby Rockwell się jakoś strasznie rozmijał z prawdą, bo rzeczywiście w opisywanym przypadku jedno kiepskie zdjęcie jest gorsze od drugiego kiepskiego zdjęcia. Poza tym pisze, że większość jego znajomych kupuje sprzęt, którego nie potrzebuje, co tyczy się również wielu początkujących fotografów także w naszym kraju. Dla osób, które nie umieją w aparacie ustawić prawie nic poza trybem A, rzeczywiście może nie być różnicy. Ale moi drodzy, przecież nas takie osobniki nie interesują* ;).

Chcę powiedzieć to głośno i wyraźnie. Aparat ma znaczenie! Często nawet bardzo duże znaczenie. Zdanie “każdym aparatem można zrobić dobre zdjęcie” jest bardzo ogólne, przez co można nieznacznie przytaknąć słysząc je i niewiedząc jaki jest kontekst. Bo nawet ciężko zdefiniować  coś takiego jak “dobre zdjęcie”. Krew mnie jednak zalewa, gdy słyszę, że aparat jest nieważny. To jest właśnie nadinterpretacja, o której pisałem na początku. A takie stwierdzenia już nie raz w sieci widziałem.

Gdyby to wszystko się jakkolwiek składało w sensowną całość, to można by założyć, że nieboszczyk Adams używając za życia małpki również zrobiłby dobre zdjęcia. Z pozoru przykład Adamsa z małpką może wydawać się ciosem poniżej pasa, bo on z założenia był nieskazitelny technicznie. Ale nie w tym rzecz. On jest dobrym przykładem osoby, która wybierała środki tak, żeby osiągnąć dany cel jak najlepiej. Dlatego jeździł w plener ze swoim aparatem wielkoformatowym tachając go z samochodu, i mozolnie rozkładając.

Wraz z popularyzacją aparatów cyfrowych, ludzie coraz rzadziej wybierają najlepsze rozwiązania, częściej stawiając na te dobre, ale wymagające mniej wysiłku. Ułatwienie całego procesu robienia zdjęcia i możliwość zapisu w rawach sprawia, że lustrzanka cyfrowa wydaje się wyborem najlepszym z pośród możliwych, bo najczęściej nie rozważa się żadnych alternatyw.

To wszystko chodziło mi już od jakiegoś czasu po głowie i nie napisałbym o tym jeszcze długo, gdybym nie miał okazji używać kilka dni temu aparatu hasselblad 500c/m ze standardowym obiektywm 80mm. Trzeba wam wiedzieć, że od dawien dawna zbierałem się, żeby postawić swoje piwersze kroki w dziedzinie portretów. Bałem się tego jak ognia, sam nie wiem czemu. Wszystko, co dotychczas znałem fotograficznie to ulica. Było parę zdjęć, które po ciężkiej wódce można by nazwać portretami, ale zawsze strzelonych przy okazji jakiegoś wypadu, ot tak.

A gdy miałem w rękach ten legendarny niemalże aparat, to nie mogłem przecież w mojej sytuacji użyć go do zrobienia czegoś innego niż portrety. Pierwsze, w których starałem się zrobić wszystko tak jak sobie obmyśliłem i zapanować nad sytuacją, pokierować biegiem wydarzeń. To było bardzo ciekawe doświadczenie. I jeżeli ktoś mi teraz powie, że aparat nie ma znaczenia, to parsknę mu śmiechem w twarz.

I nie chodzi mi teraz o wyścig do jak najlepszej jakości (skan i obróbka u mnie kuleją ciągle, a łańcuch jest przecież tak mocny jak jego najsłabsze ogniwo), ale o wrażenia z pracy z tym sprzętem. Jestem absolutnie pewien, że ten aparat pomógł mi ogromnie w tych pierwszych krokach. Ocena kadru na tak dużej i jasnej matówce to po prostu kosmos i znacznie łatwiej zauważyć jest wszystkie rzeczy, które nie pasują, gryzą. Tempo pracy narzucone w pewnej mierze przez samą specyfikę aparatu oraz przez ilość klatek na kliszy, sprawiały, że nie naciskałem spustu z myślą “coś się wybierze”, tylko kiedy byłem przekonany, że widzę w kadrze to, co chcę w nim zobaczyć. Co nie oznacza niestety, że to przekonanie było zawsze słuszne.

Nacisnąłem podczas tej sesji spust dokładnie 10 razy (tj. niecała rolka). To się wydaje okropnie dziwne w czasach, gdy widziałem już w sieci wzmianki o prawie tysiącu zdjęć wykonanych podczas wypadu “na miasto”. Gdyby ta sesja była ważniejsza, to pewnie zrobiłbym to na 2 albo 3 kliszach, ale dalej to i tak niedużo prób. Pewnie za parę miesięcy, gdy patrząc na te portrety nie będę się czuł jak niemowlak, który nie do końca rozumie to, co się wokół dzieje, nie będą mi się one podobały tak, jak teraz. Jednak jak na pierwszą sesję, uważam, że źle nie jest.

fot.Łukasz Sarnacki

Dlatego uważam, że warto dobrze przemyśleć wybór sprzętu. Ważne jest, żeby sprzęt nie zawadzał, ale idealnie robi się, gdy pada na aparat, który dodatkowo ułatwia pracę w danej dziedzinie. I nie chodzi tu o to, czy moje portrety są dobre, czy nie, to każdy sobie oceni sam (zresztą te są pierwsze, mają narzut braku doświadczenia, braku osobistych spostrzerzeń). Aparat nie daje mi z miejsca przepustki do dobrych zdjęć, ale jestem pewien, że gdybym robił te zdjęcia chociażby moją bessą, to wyszłyby  inaczej, zapewne gorzej (abstrachując już od formatu). Chodzi o to, jak się czułem, gdy mogłem kadrować za pomocą tego wspaniałego aparatu.

Niekoniecznie wybór bardziej adekwatnego sprzętu oznacza większe pieniądze. Todd Hido używa czasem starych aparatów kompaktowych, bo uzyskuje z nich takie efekty, jakie mu pasują. Paweł Kula robi większość swoich zdjęć na aparatach własnej kontrukcji. Giacomo Brunelli emocje na swoich zdjęciach potęguje użyciem lustrzanek sprzed kilkudziesięciu lat i pracą w ciemni. Przykładów jest całe mnóstwo i w to się wpisuje zdanie już tu cytowane - “każdym aparatem można zrobić dobre zdjęcie”.

Niech nikt go tylko nie stara się wcisnąć w odwrotną stronę. Wybierajcie aparat bardzo dokładnie analizując swoje potrzeby, nie dajcie się zwieść temu, że każdym przecież da się zrobić zdjęcie. Specyfika pracy jest bardzo ważna.

_________________

*Jeżeli poczułaś/eś się dotknięta/y słowami o trybie “A”, bo dopiero zaczynasz, to spieszę z wyjaśnieniem, że nie chodzi mi o piętnowanie początkujących. Mam na myśli tych opornych, którzy nie widzą potrzeby w poznawaniu podstawowych zależności między przysłoną a czasem.

P.S. To, że trafił mi się akurat legendarny hassel, nie oznacza, że ludzie nie mający na niego pieniędzy powinni wpaść w traumę. Dla kogoś kto nie ma funduszy na taki sprzęt ani nie może go pożyczyć, tak jak ja, dobrze sprawdzi się chociażby kiev 88. Bronici też nie należą do najdroższych aparatów, tanio można wyrwać mamiye 645. No i lustrzanki dwuobiektywowe. W innych dziedzinach też są aparaty lepiej lub gorzej do danych zadań przystosowane. Dlatego powiadam wam, szukajcie a znajdziecie.

P.S.2 Z tego miejsca pozdrawiam serdecznie M., która to użyczyła mi aparat :).

P.S.3 Serdeczne pozdrowienia również dla Michała, który użyczył mi statywu. Pragnę również niezmiernie przeprosić, że dopiero teraz. Michał nie chce już chyba swojego statywu, a mam go już taki szmat czasu, że zacząłem zapominać, że to w ogóle jego, stąd ten okropny nietakt z mojej strony ;) Bez tego zdjęcia byłyby zapewne krzywe i/lub poruszone, serio serio :).

Ciężko napisać jakiś sensowny wstęp, gdy nie pisało się nic od 2 miesięcy… Chciałbym napisać, że przemierzałem przez ten czas egzotyczne kraje, czy coś w tym stylu, ale robiłem mniej więcej to samo co zwykle, więc jednym słowem nie ma o czym gadać. Może poza tym, że końcówka tego roku była z różnych względów jednym z najdziwniejszych okresów ostatnich lat… ale trochę tu zbyt tłoczno, żeby wpadać w dziwne rozważania egzystencjalne.  To się bardziej sprawdza, gdy w okolicy są 2-3 kieliszki, 2-3 osoby i gorzki trunek.  Nie wiem, czy to sprawił chłód zimy, która nadeszła za późno, czy coś innego, ale nowina jest w każdym razie taka, że trochę się ogarnąłem i zamierzam sklecić kilka zdań.

Katuję się czasem przeglądając zdjęcia wrzucane na przeróżne serwisy przez ludzisków na drugim końcu kabla, czasem czytam nawet komentarze do tych zdjęć. I zastanawiam się zawsze skąd bierze się tyle pstryków “niczego i o niczym”. Wiecie, gdy człowiek zastanawia się, czy przypadkiem kot z aparatem przyczepionym do obroży nie robi lepszych zdjęć.

Teoretycznie prosta sprawa, jak fotograf dupa, to nie ma o czym gadać. A praktycznie? Wydaje mi się, że jest sporo osób, które mają “dobre oko”, ale poprzez swoje podejście, robią beznadziejne zdjęcia. Takie, które jedynie najbliższa rodzina uzna za dobre… i to pod przymusem. A jak babcia zapomni okularów, to może nawet uzna za wybitne (btw. jutro dzień babci, chyba wszyscy pamiętają?).

Mój bliźniaczy powiedział mi ostatnio o rozmowie dotyczącej technik programistycznych, tematu zgoła odmiennego niż fotografia, ale myślę, że da się tą rozmowę zgrabnie przetransponować. Pewien student rozwodził się nad tym, jak to ostatnio próbował kilka zdjęć twarzy animować w gadającą mordkę, jak to by z chęcią wypuścił na rynek, tylko potrzebuje kogoś, kto to wykorzysta i sprzeda. Przysłuchujący się temu studenci, którzy mają już projekty “porażki” za sobą, zapytali go z wyrazem twarzy człowieka, który ogląda japoński teleturniej:

- Ale po co?

- Lubię się bawić techniką… - padła odpowiedź, a na ripostę nie trzeba było czekać długo -

- No to fajne masz hobby… ale biznesu to z tego nie będzie.

Jak chce się coś sprzedać, to należałoby wyjść od potrzeby - to cenna informacja dla wszystkich, którzy chcą zwojować kapitalistyczny rynek pogrążony w kryzysie. Z punktu widzenia fotografa amatora informacja ta jest z pozoru bezużyteczna.

Wiecie już co napiszę, prawda? Wiem, że to utarte, ale co zrobić - tak, pozory mylą. Transponując to na fotografię, można by rzec, że trzeba znaleźć wyważenie pomiędzy czerpaniem przyjemności z robienia zdjęć, a przemyśleniami na temat tego jak i po co? Patrząc na zdjęcia w internecie ciśnie mi się do głowy taka myśl, że ludzie więcej uwagi zwracają na to, że coś jest fajne, zapominając o tym, że ważniejsze jest pytanie - jak to dobrze ująć?

Tu dochodzą jeszcze pytania - co właściwie chcę pokazać, i czy w ogóle warto to pokazywać? Widziałem ostatnio całkiem przeciętne zdjęcie całkiem przeciętnej choinki na całkiem przeciętnym placu zamkowym. Zostało dane do oceny na jednym z serwisów internetowych.  I tu się ciśnie na usta właśnie - fajne masz hobby, takie naciskanie spustu. Napisałem chłopakowi, który to zdjęcie zamieścił, żeby lepiej zrobił fotografie swoim znajomym i rodzinie, do nich przynajmniej kiedyś wróci, a do tej choinki? Użyłem dosyć dosadnych słów i zdjęcie zaraz zniknęło - jest dla niego nadzieja ;).

Nie jestem bynajmniej wyrocznią, ale w takich skrajnych przypadkach nie ma co się silić na skromność. Jeżeli ktoś pstryka taką choinkę stojąc po prostu kilkadziesiąt metrów od niej, tak, żeby było widać choinkę i kawałek placu, to może być absolutnie pewien, że tego samego dnia całe rzesze ludzi zrobiły to już przed nim w analogiczny sposób i na tym się niestety nie skończy. Taka choinka będzie obfotografowywana aż do momentu jej śmierci… tylko po co? Nikt mi nie wmówi, że większość Polaków dorabia robiąc zdjęcia na pocztówki z Warszawy. I jeżeli człowiek taki przypomina mojego sąsiada, który kupuje każdy gadżet, to niech mu będzie, niech ma radochę - ale ktoś kto daje zdjęcia do oceny, ma jakieś wyższe aspiracje? Bagam…

Rozmowa studentów opisana powyżej przekłada się jeszcze lepiej na dylemat odnośnie wyboru technik fotograficznych. Ludzie używają na przykład narzędzi zwanych czasem “instant artistic effect”, czyli cross, polaroid, lomo, często kierując się bardziej tym, jakie te techniki są, a nie tym, do czego są im potrzebne. Dodajmy do tego ludzi, którzy nie uznają koloru, bo czerń i biel ma “jakiś taki klimat i jakąś taką głębie i w ogóle artystyczna jest” i nieszczęście gotowe. A przecież pytanie - jaka technika będzie najlepsza do tego, co chcę pokazać? - powinno być moim zdaniem wysoko w hierarchii ważności.

Cała sprawa jest teraz jeszcze bardziej wypaczona, gdy dołożymy do tego fakt, że często photoshop załatwia myślenie. Nie trzeba wybierać pomiędzy różnymi opcjami, skoro można zrobić w raw i później zobaczyć, co bardziej pasuje. To istotnie wygodne, nie chcę demonizować i nawoływać do użycia kliszy (chociaż szczerze zachęcam :), ale wydaje mi sie, że dobrze jest mieć chociaż pewien zamysł odnośnie zdjęć finalnych, ćwiczyć w ten sposób szare komórki. Jeżeli nawet się od tego odejdzie po zrobieniu zdjęcia, to nie będzie tak, że wychodzimy od myślenia: trzasnę rawy, a potem coś się wybierze, coś się przerobi. A to niestety niektórym wchodzi w krew.

Mam po raz kolejny wrażenie, że to co piszę, jest oczywiste, ale jednak wydaje mi się, że dzisiaj, gdy lawinowo kupuje się lustrzanki cyfrowe, jest wiele osób zagubionych w tym wszystkim. Robią zdjęcia, żeby rozbić zdjęcia i koło się zamyka. Nic w tym złego, jeżeli taki schemat jest docelowym, ale są przecież osoby, które chciałyby od swoich zdjęć czegoś więcej.

Naciskanie spustu to fajne hobby. Z powodzeniem mogłaby je wykonywać nawet małpa. Od ludzi oczekuję czegoś więcej.

Zwróciłem uwagę na zdjęcia Mermelstein’a już dawno temu dzięki mojemu zainteresowaniu zdjęciami Kyoko Hamady. Jeff i Kyoko wiszą niedaleko siebie na stronie http://www.billcharles.com/. Po obejrzeniu zdjęć Hamady przeglądałem towarzystwo od Billa Charlesa i szczególną uwagę zwróciłem właśnie na Mermelsteina (chyba nikt nie ma wątpliwości, dlaczego?). Jego zdjęcia można zobaczyć jeszcze tutaj.

Myślę, że warto niektórym nieuświadomionym uzmysłowić, że taki ktoś istnieje (pewnie sporo osób siedzących w temacie zna tego fotografa, ale statystyka nakazuje mi przewidywać, że to zdecydowanie nie wszyscy, którzy tu wpadną dziwnym trafem). Okazuje się bowiem, że są jeszcze na świecie ludzie, którzy nie bardzo kojarzą streetphoto w kolorze, mimo rzekomego zainteresowania tym gatunkiem fotografii. A w chwili, gdy nawet Alkos zaczął robić w kolorze, nie można być w średniowieczu* i nie wiedzieć, że czasy, gdy kolorowa fotografia uliczna była ewenementem już dawno minęły.

Nie pisałbym pewnie tej notki jedynie, żeby poinformować o istnieniu Mermelstein’a. Mam coś ekstra - natknąłem się na krótki dokument poświęcony temu fotografowi. Na youtube wisi już od ponad roku, ale ja go wcześniej nie wypatrzyłem nigdzie, więc jest szansa, że nie tylko ja jestem niedoinformowany. To jest naprawdę warte obejrzenia, a co ważniejsze, przemyślenia!

______________________
* W żadnym wypadku nie uważam, żeby robienie, czy lubienie czarno-białej fotografii ulicznej było mentalnym średniowieczem. Ona nie jest gorsza, jest (wiem, że to cholernie banalnie zabrzmi) po prostu inna. Za to brak świadomości, że kolor to bardzo ważna (choć znacznie mniejsza od czarno-białej) część mojego ulubionego nurtu w fotografii bez pardonu nazywam mentalnym średniowieczem ;).

.

Pisałem niedawno o wystawie na temat życia Wietnamczyków w Polsce. Przedwczoraj otrzymałem maila z Centrum Inspiracji Artystycznej i wydaje mi się, że powinienem niektóre rzeczy sprostować. Po przeczytaniu na stronie “(…)Zdjęcia są dokumentacją mojej dwuletniej (2006-2008) obecności wśród tej barwnej, zróżnicowanej i fascynującej społeczności. (…)” wydawało mi się, że zdjęcia były robione przez jedną osobę. Pozwalałoby to przewidzieć mniej więcej, czego można się od wystawy spodziewać.. W rzeczywistości jest to zbiór zdjęć pochodzących z różnych źródeł. Dlatego cofam stwierdzenie “niewiele wnoszące do tematu” - przy takim miszmaszu, nie da się stwierdzić, czego można oczekiwać od reszty zdjęć.

I druga sprawa tyczy się słów “Nie lubię, gdy pod dużą ideę podciąga się kiepsko zrealizowany materiał”. Tu też podobna kwestia - fotografowanie tej społeczności przez jedną osobę w okresie aż 2 lat to według mnie ogromna idea - gdy wiem, że tak nie jest, mogę wrzucić na luz. Gdyby ktoś był tak zaangażowany w projekt, to po prostu oczekiwałbym więcej. Przytłoczyło mnie wręcz, że po 2 latach ktoś wrzucił takie zdjęcia jako próbkę z wystawy.  A wiedząc, że zdjęcia pochodzą od wielu różnych autorów, zupełnie ze sobą nie związanych, nie można zdecydowanie wybrać czegokolwiek reprezentatywnego, dlatego też do sprawy podchodzę znacznie łagodniej.

Nie można tu oczekiwać ani spójnego reportażu, ani wysokiego poziomu prac. A moje rozczarowanie było tak wielkie, bo właśnie tego oczekiwałem. Tak czy owak na wystawę się nie wybiorę, bo mnie interesuje reportaż, dokument, esej, ale nie w postaci miszmaszu, którego poziom jest niestety niski. Chyba nie potrafiłbym przymknąć oka na wszelkie błędy, tak żeby dowiedzieć się czegoś o Wietnamczykach, a nie irytować się wykonaniem.