Bzdura! - pomyślałem kiedyś. Pamięć jest zwodnicza, nie jest obiektywna, przekręca, przeinacza, wyolbrzymia albo pomniejsza, koloryzuje albo ujmuje.

Trzy lata temu zdarzyło mi się być na festiwalu, który odbywa się na terenie opuszczonego przez mnichów opactwa. Częścią opactwa jest katedra, w której ludzie spędzają czas na różnych warsztatach lub prostu odpoczywają skryci przed słońcem, czy deszczem. Zrobiłem tam wtedy zdjęcie pewnej dziewczynie. Gdy byłem na tym samym festiwalu w tym roku, spotkałem tą samą, jak mi się wtedy wydawało, istotę. To jest jedna z tych twarzy, których się po prostu nie zapomina, a ktoś kto interesuje się fotografią pamięta takie twarze jeszcze mocniej.

Gdy wróciłem do domu, przewertowałem stare klisze. Znalazłem. Zeskanowałem. Okazało się, że była na kliszy kolegi, która u mnie utknęła, a ja zrobiłem wtedy w katedrze zdjęcie jednej z dziewczyn, ale nie tej. Zdjęcia, które znalazłem na kliszy znajomego już na zawsze wymazały obraz jaki miałem w pamięci. Były kiepskie, niedoświetlone, nie oddawały nawet w połowie tego, jak tajemnicza dziewczyna z katedry wyglądała, nie oddawały nawet w ułamku jak ja ją zapamiętałem w półmroku katedry.

Pamięć daje coś, czego kiepskie zdjęcie nie zapewnia (bo w ilu przypadkach udaje się zrobić zdjęcie, które przyćmiło by wspomnienia?). Eteryczne doznania, które pojawiają się na chwilę by sprawić, że świat zastyga, przestaje istnieć. Potrafią nawet po wielu latach powracać wraz ze wspomnieniami i rozdmuchiwać żar jaki rozpaliły.

Nie rozumiałem fotografowania okiem do mózgu tak dobrze jak teraz, ale mimo, że pozornie się temu sprzeciwiałem, nie mam na kliszach zachodów słońca, nie mam łąk podlasia, które spowite mgłą i oświetlane pierwszymi promieniami słońca zdarzało mi się widywać po przegadanej nocy, nie mam zdjęć gwieździstego nieba, które podczas tych rozmów oglądałem, nie mam wschodów słońca na mazurach, które oglądałem tonąc w objęciach dających tyle ciepła. Nie mam na zdjęciach wielu innych rzeczy, które wracają do mnie niespodziewanie.

Po co niszczyć piękne chwile zamieszaniem związanym ze zrobieniem zdjęć? Fotografie zrobione okiem do mózgu zawsze pozostaną najlepsze, niepowtarzalne. Może jest z nimi czasem tak jak z rybami złowionymi przez wędkarzy, które po latach są coraz większe, ale kto powiedział, że troszkę ułudy to coś złego?

Gdy oglądanie filmu wyzwala we mnie silne skojarzenia z fotografią, to czuję się przedziwnie. Jakbym musiał odkrywać na nowo coś, co już znam. Gdy taki film łączy się z muzyką, to jest to dla mnie mieszanka wybuchowa.

“Crash into me” zespołu Dave Matthews Band zawsze przyprawia mnie o gęsią skórkę, gdy wraz z muzyką docierają do mnie obrazy. Niezbyt podobają mi się fotografie Deana Karra (reżyser klipu), innych teledysków nie miałem czasu obejrzeć, ale w “Crash into me” rozgrywa się coś bardzo mi bliskiego. Niektóre kadry są jak zdjęcia, których postacie ktoś magicznie ożywił. Statyczne, ale nie zatrzymane w bezruchu.

Poza tym, coś o czym nie trzeba się rozpisywać - magia Panie! magia! Baśniowy świat wykreowany na potrzeby utworu Dave’a Matthewsa jest dla mnie czymś nieosiągalnym, a przez to tak intrygującym. Baśnie zawsze zawierały w sobie ten ciemny, nieznany pierwiastek, którego brakowało prostym bajkom, a to przyciaga jak magnes.

Drugi teledysk, który kiedyś zrobił na mnie ogromne wrażenie, jest ilustracją do utworu “Human” zespołu Carpark North. Pierwsze kadry przywodzą mi na myśl klasyczne portrety, które przeplatane są później pełnymi energii, kadrowanymi przy pomocy zdecydowanych cięć ujęciami tętniącymi w rytm muzyki. Rzadko zdarzało mi się znaleźć teledyski, które współgrały z muzyką w tak niesamowity sposób

.Chciałem wstawić też animacje poklatkowe, w których rozmiłował się między innymi Eugenio Recuenco, ale zrezygnowałem z tego zamiaru. One są już doskonale znane ogromnej części miłośników fotografii i złożone ze zdjęć. Ja w dwóch zamieszczonych wyżej teledyskach dostrzegam fotografię w filmie, a nie fotografie, które składają się na film i to jest coś, co mnie intryguje.*

Jeżeli też macie swoje (nawet bardzo subiektywne) odkrycia na tym polu, to nie zwlekajcie z podlinkowaniem w komentarzach :)

________________

* Tak, wiem, w teledysku Matthewsa są też fotografie będące ilustracjami, w Human jest kawałek zrobiony techniką animacji poklatkowej, ale chodzi mi o całokształt, a nie o drobne szczegóły :)

Nollywood fot. Pieter Hugo

Gdy parę dni temu musiałem czekać na odbiór klisz, oprócz wkurzania się, że znowu będę musiał skanować portrę, czego ciągle nie potrafię robić dobrze, przeglądałem czasopisma i książki o fotografii leżące na półkach empiku. Nie pomnę w której publikacji natknąłem się na zdjęcia Pietera Hugo z cyklu Nollywood. Pamiętam tylko, że pogryzły mnie w bardzo pobudzający sposób.Doskonale kojarzyłem go chociażby ze zdjęć, na które swego czasu ciężko było się nie natknąć - z dokumentu o nazwie “The hyena & other men”, który został doceniony na WPP. Pamiętam, że byłem wtedy zachwycony jego prostymi, ale dopracowanymi pod każdym względem kadrami. Zdjęcia z Nollywood charakteryzują się podobną dbałością o kadr, ale gryzą bardzo dotkliwie. I w taki właśnie sposób chcę być gryziony. I nie będę więcej pisał, bo to zbędne. Jeżeli jesteście tak nie na czasie jak ja i zdjęć jeszcze nie widzieliście, to wejdźcie na stronę Pietera, przeczytajcie, obejrzyjcie, satysfakcja gwarantowana.

Nollywood fot. Pieter Hugo

Kiedyś w mojej głowie zalęgła się taka poprawna politycznie myśl - “nie liczą się środki jakimi doszło się do danej fotografii, liczy się efekt końcowy”. I wiecie co wam teraz o tym powiem? To jest (moim zdaniem!) trzecia ze wszystkich prawd, czyli gówno prawda. O ile nie będę się obrażał na ludzi wybierających cyfrowe aparaty za to, że kolejne klisze umierają (postęp zawsze zostawia jakieś zgliszcza i trudno tu winić kogoś, kto wybiera nowsze rozwiązania techniczne), o tyle kwestia drogi do powstania fotografii zaczęła mi bardziej leżeć na sercu. Samo używanie aparatu cyfrowego nie jest ani dobre ani złe, ale to, co się robi w post produkcji zakrawa czasem o dramat.

Dotychczas nie zastanawiałem się zbyt dużo nad tym, jak powstają fotografie, które widzimy na bilbordach itp. Zapadła mi jednak w pamięć komiczno-smutna sytuacja, która obrazuje pewne trendy w procesie tworzenia zdjęcia. Istnieje portal mm, który większość z was zapewne mniej lub bardziej kojarzy, na którym to, można znaleźć sobie modela/modelkę. Tak też zrobiła moja koleżanka, która poprosiła o pozowanie mężczyznę promującego swego czasu jedno z najpopularniejszych polskich piw swoją twarzą.

Wszystko było pięknie dopóki go nie zobaczyła. Był wprawdzie podobny do tego “kogoś”, kto pozował w ramach promocji browaru, ale jego twarz była jakby spłaszczona wertykalnie. Mówiąc bardziej po ludzku, tak jak kiedyś słuchacz pewnego radia powiedział zamawiając piosenkę - “tak, tego iglesijasa, tego co ma mordę jak kajak”. Po pewnym czasie przyznał się jej, że “zdjęcia” do reklamy piwa były składane z wielu ujęć. Na jednym “fotograf” zobaczył, że dobrze wyszły usta, na drugim podbródek, na trzecim cośtam, potem się to rozciągnęło, poprawiło, tu wycięło, tam dodało i dobre “zdjęcie” gotowe.

Nasze społeczeństwo nie jest prawie edukowane kulturalnie i trudno się dziwić, że łykamy często papkę przygotowaną przez speców od robienia dużych pieniędzy. Dobre kino jest puszczane często tym samym czasie co tania erotyka i gry audiotele, bo kto to w ogóle ogląda? Miałem okazję uczestniczyć ostatnio w krótkich warsztatach “mowa kina”, na których wspomniano o dokumencie, którego wersja reżyserska miała 5 minut wspólnych z wersją producencką (reakcje widzów były skrajnie różne). Ogrom gwiazd muzycznych wydaje tysiące płyt nie grając ani jednego koncertu. Są jeszcze kina, w których się nie sprzedaje popcornu, ale ile jeszcze przetrwają?

Istnieje strona  http://www.beforethemusicdies.com, na której znalazł się kiedyś krótki film o eksperymencie muzycznym, o którym pewnie większość z was słyszała:

Zwróćcie uwagę na część w której program komputerowy poprawia fałsze śpiewającej modelki - to zajmuje tylko kilka sekund. Iczek w innym zupełnie kontekście użył w swojej ostatniej notce słów “poczułem się jak w Mc’Donalds”. I chociaż nie wydają mi się adekwatne do opisanej tam sytuacji, to patrząc na dzisiejszy rynek kinematograficzny/muzyczny/fotograficzny mówię z przekonaniem - czasem czuję się jak w Mc’Donalds. A wy?

Można mówić “to mnie nie dotyczy”. Jednak poparcie lub obojętność wobec coraz większej ingerencji programów graficznych odbije się w końcu na nas samych. Ciągle obniżamy poprzeczkę zamiast ją podnosić. Obchodzi mnie, czy ktoś wziął aparat i zrobił dobre, pięknie oświetlone zdjęcie, czy posklejał je z 10 zdjęć, dodał światła i cienie, a później zaserwował to widzowi bez piśnięcia słowem, że to pic na wodę. Nie czujecie się w takich przypadkach oszukani? Na dodatek pewnie najczęściej o tym się po prostu nie wie.

Ja nie będę przepowiadał zagłady. Zawsze się znajdą szaleńcy, którzy nie zważając na to, że nikt za ich fotografie nie zapłaci grubej kasy, będą robić to tak, jak to widzą, a nie tak, żeby przypodobać się tym, którzy liczą pieniądze. Tak jak to robi na przykład Alex Majoli. Nie według większości publiki, która głupieje. Tak samo jak w przypadku kina i muzyki. Tyle, że będzie coraz trudniej.

Eugenio Recuenco ma na swojej stronie zdjęcia, które często wyglądają, jakby wpływ photoshopa był znaczący, jednak nie wszystko jest takie oczywiste jak się wydaje. Krótki filmik Quizás, quizás, quizás i zdjęcia zrobione przy okazji jego kręcenia wyglądają momentami tak, że większość osób zakrzyknęła by “photoshoped!” bez wachania. Jednak oglądając backstage, widać, że jednak nie wszyscy idą drogą wynajęcia dobrych grafików. I to jest naprawdę pokrzepiające.

Ok, wiem, to są ogromne pieniądze, które Recuenco mógł na tą produkcję przeznaczyć. Ale ile razy jest tak, że ludziom nie chce się poświęcić czasu i sił, żeby w przygotowaniach do sesji uczestniczyła wizażystka, stylistka, żeby lepiej przygotować scenę, żeby zadbać o szczegóły? Bo to się wytnie.

Naprawdę od nas wszystkich zależy w jakim kierunku to wszystko zmierza, dlatego wybierajmy rozważnie. Nie ma prawdy absolutnej, to co się podoba jednym, nie musi się podobać innym. Ale myślmy i bojkotujmy to, co nie jest dla nas prawdziwe. Bo inaczej coraz więcej będzie w kinach kretyńskich komedii, coraz więcej będzie gwiazd wypromowanych jak Mandaryna, coraz więcej będzie fotografii, które w 90% są grafikami.

Nie wiem, czy jestem w tej kwestii ewenementem, ale w wielu przypadkach nie lubię, po prostu nie znoszę stwierdzenia - “nie podoba Ci się? zrób to lepiej!”.

Są takie sytuacje, kiedy takie stwierdzenie rzeczywiście ciśnie się na usta. Niech przykładem będzie organizacja konferencji na temat jednej z technologii informatycznych, która w Polsce ciągle pozostaje niszowa. Konferencje chciało zorganizować w Krakowie dwóch Anglików. Jako, że kraj nasz malkontentami jest płynący, to na głosy niezadowolenia z faktu, że w naszym polskim pięknym państwie coś jest organizowane przez Anglików trzeba było czekać tylko trochę dłużej niż nowojorską sekundę (czas jaki upłynie od zapalenia się zielonego światła, do wybrzmienia odgłosu klaksonu).  Typowy przypadek, gdy ktoś nie chce pomóc, ale za to wydawanie burkliwych odgłosów jest jak najbardziej naturalne.

Gdyby ktoś przyszedł do mnie i pokazał mi swoje pierwsze zdjęca street photo, to na pewno nie skrytykowałbym go dobitnie, tak jak to czynią niektórzy, ustanawiając sobie za cel wdeptanie w ziemie w taki sposób, żeby człowiek czuł się jak Jean-Claude Van Damme w sporej części filmów, w których zagrał. Może z tą różnicą, że o ile Jean po naprawdę ostrym mancie podnosi się i wykrzesuje z siebie ostatki sił, żeby niczym Chuck Norris powalić przeciwnika z pół obrotu, o tyle nie każdy może stać się William’em Eggleston’em i mimo wszelkich przeciwności i skrajnej krytyki przeć do przodu, tym bardziej jeśli jego prace są rzeczywiście kiepskie.

Dlatego, abstrahując oczywiście od tego, że ja sam stoję bliżej początku, niż końca mojej drogi fotograficznej, nie zafundowałbym nikomu początkującemu przeprawy przez mękę, ale postarał się podyskutować. Zadawanie pytań wydaje się w takim momencie o wiele lepszym sposobem, żeby wpłynąć na czyjeś podejście, niż stawianie kategorycznych twierdzeń (tym bardziej w formie równoważników zdań brzmiących mniej więcej “gówno, gówno, gówno”).

Za to sprawa moim zdaniem zmienia się diametralnie, gdy chodzi o kogoś, kto powinien już sobą coś reprezentować, kogo autorytet jest uznany i od kogo oczekuje się czegoś więcej niż papki, którą ma się podobać, bo Słowacki wielkim poetą był! Na blogu Iczka pojawił się ostatnio komentarz pod jednym z wpisów, w którym pewna tajemnicza osoba podpisana M. pisze “smiac mi sie chce jak czytam te wypociny jednego z drugim, ktory nic w fotografii nie osiagnal, a krytykuje tak zawziecie Tomaszewskiego, Lacha czy Gudzowatego…”.

Jeżeli każdy, ale to każdy, z kim rozmawiałem o wystawie “Rzut beretem” Tomaszewskiego zwracał uwagę na to, że cyfrowość tej fotografii w niektórych sytuacjach jest tak widoczna, że aż boli, a sam Tomaszewski w wywiadach mówi co chwila “wielki nikon… mój wielki nikon”, to ja nie widzę powodu, żeby kazać się komuś tym zachwycać.* Jesteśmy odbiorcami do ciężkiej cholery! Wielka Fotografia będąc wielką i będąc Fotografią nie może nie zachwycać nas, więc zachwyca! Tak?

Jeżeli ktoś chce sie ograniczyć do krytykowania tylko tego, co sam potrafi zrobić lepiej, to proszę bardzo - zapraszam na seansik. Wszystkie 7 części Akademii Policyjnej. Później można wysłuchać dyskografii zespołu Boys, a na koniec okrasić to oglądaniem obrazów na przykład ze starówki warszawskiej. Przykładów można by mnożyć. I jeżeli ktoś nie jest reżyserem, nie ma zdolności muzycznych, a pędzel miał w ręku ostatni raz na lekcjach plastyki w szkole podstawowej, to niech tylko spróbuje pisnąć słówko, bo sam nie zrobi lepiej!

Tak to ma wyglądać?

__________________

* naprawdę nie chce dyskusji o wyższości cyfry nad analogiem i odwrotnie - po prostu jestem zdania, że jeżeli ktoś decyduje się na zrobienie zdjęć aparatem cyfrowym, to mógłby zadbać o to, żeby niektóre rzeczy nie waliły po oczach - i tyle.